دادند : آرى گواهى مىدهيم ، پروردگار ما توئى . اين همان معناى حديث روايت شده از پيامبر است كه فرموده : كل مولود يولد على الفطرة حتى يكون ابواه يهوّدانه و ينصّرانه . « 1 » و يمجّسانه . « 2 » هر نوزادى بر پايه فطرت [ عقل پژوهشگر ] به دنيا مىآيد تا آنگاه كه پدر و مادر ، او را منحرف و تابع خود ، يعنى يهودى و نصرانى و مجوسى كنند . يعنى ، هر انسانى بر فطرت شناخت ربوبيّت ، با استنتاج عقلى ، به دنيا مىآيد - شرح آن بيايد - و اين پدر و مادرند كه او را از فطرت سليمش منحرف كرده ، و به دين يهود يا نصارى يا مجوس - كه از دين فطرت روى گردان شده ، و آيين خداى عزيز را تحريف كرده‌اند - در مىآورند . شرح آن مىآيد . اما اينكه خداوند آنان را ، تنها بر ايمان به « ربوبيّت » خويش گواه گرفت ، و از گواهى بر « الوهيّت » و ايمان به آن ، چيزى نپرسيد ، از آن روست كه ايمان به « ربوبيّت » و قانون‌گذارى خدا در نظام زندگى مخلوقات ، مستلزم ايمان به « الوهيّت » و خالق آنان است ، در حالى كه عكس آن صادق نيست . بيان و توضيح آن در تفسير آيه كريمه : الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى مىآيد . آرى ، خداى متعال آنان را بر خودشان گواه گرفت تا روز قيامت نگويند : ما از اين موضوع غافل بوديم ، متوجه ربوبيّت و پروردگارى تو نبوديم ! برهان و دليلى براى ما نياوردى ، عقول ما را هم كه به كمال نرساندى تا اين « ربوبيّت » را دريابيم ! يا نگويند : إِنَّما أَشْرَكَ آباؤُنا مِنْ قَبْلُ وَ كُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ پدران پيشين ما مشرك شدند ، و ما نسل بعدى آنان بوديم . يعنى : پدران ما پيش از ما ، بر شرك به « الوهيت » و كفر به « ربوبيت » پرورده شدند ، و ما

--> ( 1 ) - سفينة البحار ماده فطرت . ( 2 ) - صحيح مسلم كتاب قدر ، باب معنى كل مولود . . . و صحيح بخارى كتاب جنائز و كتاب تفسير و كتاب قدر ، سنن ابى داود ، كتاب سنت . سنن ترمذى كتاب قدر . موطّا مالك كتاب جنائز و مسند احمد جلد 2 ، ص 233 و 253 و . . .